Əsgər Möhsümoğlu (“Amerikanın səsi”)
Hər il düna bou milonlarla validen övladlarını universitetə ali təhsil dalınca göndərir. Hətta kollec pulunu ödəmək imkanı da hər il məktəbi enicə bitirmiş abiturentləri stressdən azad etmir.Buraxılış imtahanları, qəbul imtahanları, eni təhsil mühiti, gözləntilər, kitab-dəftər – bunların hamısı ali təhsilin əldə edilməsi üçün milonlarla gəncin gözünə duran sınaqlardır ki, alnız onları adladıqdan sonra çoxları can atdığı müvəfəqqiətə qovuşaçasına ümid bəsləir.Bəs universitet təhsili ilə material müvəfəqiət arasında əlaqə nə dərəcədə böükdür?
Statistika göstərir ki, ABŞ-da ali təhsil alan adamlar orta hesabla alnız məktəbi qurtarmış adamlardanömür bou 3-4 dəfə çox pul qazanırlar.Diplom özü-özlüündə uğur axud pul bəxş etməsə də, adamı uğurun müəən açarları ilə təchiz edir ki, universitetə getməmiş gənclər həatın erkən mərhələsində bu açarlardan məhrum olurlar. Əlbəttə, bu, orta məktəb diplomu ilə milonerə çevrilmiş sasız-hesabsız adam var.Ancaq statistika başqa bir maraqlı fenomenə də işarə edir.ABŞ-ın ən tanınmış universitetlərində təshil almış adamlar başqa unviersitetlərdə oxumuş adamlardan daha uğurlu olur.
“Forbes” jurnalı azır ki,Hazırda 52 milarder Harvard diplomuna sahibdir.Milarder məzunların sayına görə öünmək hüququnu qazanmış erdə qalan universitetlər Stanford, Nu-ork Universiteti, Kolumbia, MIT, Cənubi Kalifornia Universiteti və ale-dir.Böük Britanianın Kembric Kolleci milarder istehsal edən universitetlər sırasına düşmüş eganə təhsil ocağıdır.
“Facebook”un banisi, milarder Mark Zukerberq Harvard Universitetində təhsilini arımçıq qomuşdu.
Milarderlər adətən dünanın ən ağıllı adamları olur, deə bir araşdırmanın müəllifləri bildirir.”Amerika Elitasının Tədqiqi” adlı azısında Conatan Ua var-dövlətlə zehni qabiliət arasındakı əlaqəə nəzər salır.Onun qənaətinə görə milarderlərin 45 faizi dünanın ən ağıllı 1 faizinə daxildir.Ən ağıllı adamlar toplumunda er almış başqa kateqorialar ABŞ Senatorları (41%), federal hakimlər (40%) və ABŞ-ın ən varlı 500 şirkətinin baş icracı direktorlarıdır (39%).Üzərində sorğu keçirilmiş 2,254 adamın mütləq əksəriəti ABŞ-ın 29 ən qüdrətli universitetlərinin məzunları olub ki, bu universitetlərə daxil olmaq üçün SAT adlanan ümummilli testdə maksimum bal ığmaq tələb olunur.
Şübhəsiz, bütün bunlar o demək deil ki, milarder olmaq üçün üksək kefiətli universitetə getmək şərtdir. Wealth X araşdırma firması müəən edib ki, hərçənd ki, milarderlərin 68 faizi universitet bitirib, hər üç milarderdən birinin heç ali təhsili də oxdur.Bunlardan çoxları – Bill Gets (Microsoft), Steve Cobs (Apple), Mark Zukerberg (Facebook) və Makl Dell (Dell) kimi nəhəng şirkət baniləri universiteti arımçıq tərk ediblər. O da vurğulanmaldır ki, meritokratianın nisbətən zəif olduğu avtoritar cəmiətlərdə ali təhsilin insanın maliə uğuruna təsiri minimum olur.Ağlın ox, gücün əsas mear kimi qəbul edildii məkanlarda milarder olmaq üçün sadəcə dəənək çox vaxt bəs edir.
1980-ci illərdə kommunist iqtisadi sistemindən imtina edən Çin qısa zaman kəsiində sürətli inkişafa qədəm qodu.
Ən çox milarder etişdirən universitetlərin Amerikada erləşməsi də təbiidir. Azad bazar sisteminin beşii olan Birləşmiş Ştatlar həmçinin milarderlər pataxtıdır.”Forbes” jurnalından Ann Fişer azır ki,515 amerikalının 2 milarddan çox pulu var.Bu rəqəm 157 milarderlə üçüncü erdə gələn Çindən üç dəfə çoxdur.Çinli milarderlərin 89 faizi bu milardları özləri qazandıqlarını deirlər.Burada böük həqiqət var.Əvvəla Çin bərqərar olduğu hər eri səfalət, ifrat oxsulluğa düçar edən kommunizmin daşını enicə atıb.Bir də ki, siasi sistemin qeri-stabil olduğu, mülkiət hüququnun qorunmadığı, pulun müsadirələr, qeri-qanuni həbslər, müflisləşdirmələr, inqilablar, daxili çaxnaşmalar nəticəsində bir əldən o biri ələ keçdii erlərdə kapitalın davamlılığını təmin etmək olduqca çətin olur.Ona görə də milarderlər özlərini demokratik, azad bazar sisteminin möhkəm konstitutsional əsaslara sökəndii cəmiətdə daha sərbəst hiss edirlər. Bununla da həm özlərini, həm də içərisində aşadıqları cəmiəti varlandırırlar.
