Kamil Vǝli
Allahdan gǝldik, Allaha dönǝcǝyik
Qurandan
Son günlǝrin acı xǝbǝrlǝri ürǝklǝrimizi yaxıb yandırdı. Böyük Türkoloq alimimiz Tofiq Hacıyevi itirdik, böyük siyasǝtçi, böyük insan Hǝsǝn bǝyi itirdik.
Bu itkilǝrin heç birinin yeri dolmayacaqdır. Gedǝnlǝr bizdǝndir. Gǝlǝnlǝrin isǝ bizim olub-olmayacağı hǝlǝ bilinmir. İllǝr ağır-ağır keçdikcǝ ömür yüngüllǝşir, hǝyat özü dǝ rǝnglǝrini yavaş-yavaş itirǝ-itirǝ ölǝziyir. Yox, dünya ölmür, ölǝn insanlardır. Bu dünyada hǝr cür insanlar var, hǝr cür hǝyat var, amma tǝk bir cür dǝyişmǝyǝn bir şey varsa o da ölümdür. Bǝlkǝ dǝ dünyada öz ölümünǝ ǝn çox tǝlǝsǝn Tofiq müǝllimlǝ Hǝsǝn bǝy idi. Hǝr ikisinin gǝncǝcik vifat etmiş övladları o dünyanın qapısının ağzında atalarını sǝbirsizliklǝ gözlǝyirdilǝr. Әslindǝ hǝr iki ata öz övladlarının ölümünǝ ǝsla inanmırdılar vǝ hǝr gün onların yolunu yolunu gözlǝyirdilǝr. Övladlar gǝlmirdilǝr. Atalar övladlarının yanına getmǝyǝ bilmǝzdilǝr. Tofiq müǝllimin oğlu İsmayılın kitabı çıxanda o kitabı övladının saçı kimi sığallayıb nǝ isǝ pıçıldadı. Heç kǝs onun nǝ pıçıldadığını başa düşmǝdi. Atanın övlada deyǝcǝyi elǝ söz var ki, onu yalnız ata vǝ oğul bilir. Mǝn Tofiq müǝllim haqqında ayrı bir yazı yazacağam vǝ indi yaza bilmǝdiklǝrimi qǝlǝmǝ almağa çalışacağam, nǝ qǝdǝr ağır olsa da… Bu kiçik yazımı isǝ Hǝsǝn bǝy haqqında yazmaq istǝdim. Hǝsǝn bǝy haqqında yazmaq olduqca çǝtindir. Tǝmizlik, qǝtiyyǝt, ǝqidǝ rǝmzi olan bu insan kimi zǝyif, mülayim vǝ hǝm dǝ polad möhkǝmliyindǝ qoca palıd ağacı qayımlığında insan tapmaq mümkün deyil. Demǝk olar ki, bir gündǝ iki övlad itirǝn, ǝslindǝ iki övladını da, iki oğlunu Vǝtǝninǝ qurban verǝn Hǝsǝn bǝyin evindǝ Cǝbhǝ rǝhbǝrliyinin toplantısında iştirak edǝn Günǝşlidǝki sadǝ evdǝ Cǝbhǝnin bu zǝruri toplantısında hǝr şey o qǝdǝr tǝbii idi ki, mǝn bu dünyadakı haqsızlığın, ǝdalǝtsizliyin tam ǝksi olan bu sadǝlik, sǝmimiyyǝt içindǝ donub qalmışdım. Hǝsǝn bǝyin bǝyaz saçlı xanımı sanki insan deyil mǝlǝk idi. Xǝyallar alǝmindǝn gǝlmiş bu insan o dünya ilǝ yaşaya-yaşaya bu dünyanın insanlarına xidmǝt etmǝklǝ yalnız hǝyat yoldaşına onun ǝqidǝ dostlarına deyil, öz nakam övladlarına xidmǝt edirdi. Xanımın gǝtirdiyi bir stǝkan çay müqǝddǝsliyin, ǝxlaqın, ucalığın hǝdiyyǝsi idi. Mǝn özüm dǝ üzünǝ baxmağa utandığım keçmiş tǝlǝbǝmǝ bir söz deyib, tǝsǝlli vermǝyǝ cǝsarǝt tapmadım. Hǝsǝn bǝyin hǝyatı, mücadilǝsi, ǝxlaqı, faciǝsi, xoşbǝxtliyi, böyüklüyü, hamısı bir yerdǝ idi. Mǝnǝ elǝ gǝlir ki, Azǝrbaycanın son 20-30 ildǝ yaşadıqlarının ǝn canlı tǝmsilçilǝrindǝn biri Hǝsǝn bǝydir. Nǝdǝnsǝ mǝnǝ elǝ gǝlir ki, Hǝsǝn bǝyin ibrǝtli vǝ böyük hǝyatını nǝ yazıçı, nǝ jurnalist, nǝ dǝ alim yaza bilǝr. Bu hǝyatı yalnız Hǝsǝn bǝyin nǝvǝsi yaza bilǝr. Bu müqǝddǝs missiya bu uşağın qismǝtidir. Bir cahil siyasǝtçinin “Qarabağ musiqiçilǝr, Qazax ǝdǝbiyyatçılar yetişdirir” fǝlsǝfǝsi bu sözü söylǝyǝnin özü kimi boş vǝ anlamsızdır. Azǝrbaycanı parça-parça, didim-didim bölǝn bu bölümmüşlükdǝn pay götürǝn yalnız xarici düşmǝnlǝr deyil, hǝm dǝ daxildǝki zalımlardır. Nǝ bilim bǝlkǝ dǝ istiqlal mücadilǝsi başlamasaydı, xalq hǝrǝkatı yetişmǝsǝydi Hǝsǝn bǝy dǝ yazıçı vǝ şair olacaqdı. Amma Azǝrbaycanın taleyinǝ biganǝ qalmayan Hǝsǝn bǝy istiqlal mücadilǝsi yolunu seçdi. Onu qazananlarla çiyin-çiyinǝ oldu vǝ o da, övladları da xalq, demokratiya uğrunda mübarizǝnin qurbanı oldular. Universitetin Jurnalistika fakültǝsindǝn başlayan bu yol siyasǝtin ǝn ağır, mǝşǝqqǝtli yolu idi. Bunu yazmaq vǝ tǝsvir etmǝk çox çǝtindir. Cǝbhǝnin üstünǝ qısqırdılan şǝrǝfsizlǝr, namussuzlar belǝ Hǝsǝn bǝyin adı gǝlǝndǝ başlarını aşağı salıb susurlar. Bir an da olsa susan bu alçaqların vicdanı olsaydı onların özü dǝ, ayaqlarının altındakı torpaq da, başlarının üstündǝki sǝma da od tutar, alışıb yanardı.
Ya Allahım, sǝn böyüklüyü vǝ kiçikliyi, gözǝlliyi vǝ murdarlığı, kişiliyi vǝ nakişiliyi birlikdǝ yaratmaqla insanlara nǝ söylǝmǝk istǝdin? Ey böyük tǝzadı yaradan Allahım. Bǝlkǝ dǝ sǝn gözǝlliyin dǝ, çirkinliyin dǝ, böyüklüyün vǝ kiçikliyin dǝ sonsuz, sınırsız olduğunu canlı insanların timsalında göstǝrmǝklǝ öz hǝqiqǝtinin ǝn böyüyünü söylǝmisǝn. Hǝsǝn bǝy qalibdir. Bu qǝlǝbǝnin nǝ olduğu illǝr sonra Azǝrbaycanın gǝlǝcǝk insanları bunu bizdǝn yüz dǝfǝ yaxşı bilǝcǝklǝr. Çünki tarix keçici olaraq tǝhrik edilǝ bilǝr, dǝyişdirilǝ bilǝr, ancaq heç bir vaxt tarix danıla bilmǝz. Azǝrbaycanın bu şǝhid övladlarının zindanda çürümǝyǝ sövq edilǝn oğlanları, qızları mühacir hǝyatına zorlanan övladları Vǝtǝn tarixinin daşları, kǝrpiclǝridir. Kirpiyi ilǝ od götürǝn analar, bacılar bu millǝtin yaddaşıdır. Tarix bu böyük hǝqiqǝti heç vaxt itirǝ bilmǝz. Mǝmmǝd ǝmin mǝktǝbinin, Elçibǝy yolunun mücahidi Hǝsǝn bǝy bu günün tarixini yazanlardan biridir. Hǝsǝn bǝyi tanıyanlar çox gözǝl bilir ki, o, öz haqqı uğrunda çarpışmışdır. Ancaq tǝbiǝt bu mücadilǝ adamının üzünǝ verdiyi nuru silǝ bilmǝmişdir. Allahın bağışladığını bǝndǝ ala bilmǝz. Bu gün Hǝsǝn bǝysiz qalan bu dünyada axıtdığım göz yaşım içimǝ dolduqca kaş Hǝsǝn bǝylǝ bir daha otura bilǝydim, bir dǝ onun ümid, işıq dolu kǝlimǝlǝrini eşidǝ bilǝydim. Kaş dostlarımız Mirbǝşirlǝ, Fǝllaqla, doktor Cahangirlǝ, Cavidlǝ, Fuadla, Әli bǝylǝ çay masasında baş-başa verib söhbǝtlǝşǝ bilǝrdim. Heyhat! Biz görüşǝ bilmirik. Hǝsǝn bǝy yaralı quş kimi bu dünyadan uçub getmişdir. Ürǝyim ağraya-ağraya pıçıldamaqdan başqa ǝlimdǝn bir şey gǝlmir. Allah Tofiq müǝllimǝ dǝ, Hǝsǝn bǝyǝ dǝ, onların nakam övladlarına da qǝni-qǝni rǝhmǝt elǝsin, qǝbirlǝri nurla dolsun.
