Oqtay Şirəliyevin geridə qalan səhiyyəsi

Bu sahəyə hakimiyyətin ögəy münasibəti nədən qaynaqlanır?

Məhəmməd Talıblı: «Həssas sosial qruplara yönəlik investisiya məhduddursa, o zaman sağlam cəmiyyətdən və sağlam inkişafdan danışmaq olmaz»

Azərbaycanda səhiyyəyə ayrılan vəsaitlərin azlığı hər zaman müzakirə predmeti olub. Beynəlxalq təşkilatların açıqladığı rəqəmlər də ölkəmizdə bu sahədə vəziyyətin açınacaqlı olduğunu göstərir. Qeyd edək ki, bu günlərdə Dünya Bankının açıqladığı hesabatda Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun yalnız 1 faizi səhiyyə sisteminə xərcləndiyi vurğulanırdı. Ümumiyyətdə, Azərbaycan bu göstəriciyə görə dünyada 190 ölkə arasında son onluqda qərarlaşıb. Bu isə olduqca acınacaqlı göstəricidir.

Səhiyyənin diqqətdən kənarda qalmasının əsas səbəbi nədir?

İqtisadçı-ekspert Məhəmməd Talıblı səhiyyəyə bu qədər vəsaitin ayrılmasının başa düşülən olmadığını deyir. Çünki Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının metodologiyasına əsasən, hər hansı ölkədə səhiyyə xərcləri ÜDM-in 3 faizindən aşağıdırsa, bu artıq təhlükəli hədd hesab olunur. Həmin ölkələrə səhiyyə xərclərini daha artırmaq tövsiyyə olunur. Səhiyyəyə ayrılan vəsaitlər isə insan kapitalına yönəlik investisiya hesab olunur. Belə investisiyanın səmərəli olması üçün səhiyyəyə daha çox vəsaitin ayrılmasına ehtiyac var. 

Ekspertin sözlərinə görə, ayrılmış vəsaitin şəffaf və səmərəli istifadə olunması da olduqca vacibdir: «Səhiyyəyə ayrılan vəsaitlərin mənimsənilməsi yolverilməzdir. Səhiyyə xərclərinin optimallaşması baxımından qeyri-rəsmi ödənişlərin qarşısın alınmalıdır. Beynəlxalq hesabatlarda səhiyyə sferasında qeyri-rəsmi ödənişlərin artması çox ciddi problemlərin biri kimi qeyd olunur. Eyni zamanda bu sahədə çalışanların orta aylıq əmək haqlarının yüksəlməsinə ehtiyac var. Həkimlərin ortalama əmək haqları 120-300 manat arasında dəyişir».

Ekspertin fikrincə, aşağı əmək haqqına malik olan sahələrdə rüşvət və korrupsiya əməllərinin geniş yayılması başa düşüləndr. Səhiyyə sahəsində də aşağı səviyyədə orta əmək haqlarının olması rüşvət və korrupsiyanı şərtləndirir: «Səhiyyə xərclərinin artırılması bir çox zaman ölkədə rifah göstəricisi hesab olunur. Əgər bir ölkədə həssas sosial qruplara yönəlik investisiya məhduddursa, o zaman sağlam cəmiyyətdən və sağlam inkişafdan da danışmaq olmaz. Azərbaycan əslində mərhələli olaraq büdcədən sənayə, investisiya, tikinti xərclərini azaldaraq insana yönəlik təhsil və səhiyyə xərclərinin artmasına yönəlik kurs götürməlidir. Əgər belə olarsa, şübhəsiz ki, Azərbaycanda effektiv sosial siyasətdən danışmaq olar. Amma indiki halda bu sahədə ciddi problem mövcuddur və bu problem nəinki ölkə vətəndaşlarını, beynəlxalq təşkilatları da narahat edir. Ona görə də daimi olaraq  hesabatlarda Azərbaycanın səhiyyə sahəsindəki problemləri, o cümlədən vəsait çatışmazlığı xüsusi bir bənd olaraq qeyd olunur».

Fizzə