Toz içində çiçək yetişməz

Telekanalların teleserial “baharı” başladı. Bir-bir, iki-bir ekrana çıxan seriallar efiri zəbt etməkdədir. Uzaqda, bizdən yuxarıda dünya, yanda Rusiya, Türkiyə kino və televiziya təcrübəsi olsa da adam başına gəlməyincə bəxtəvərliyin, dərdin, azarın nə olduğunu bilmir. Mərhələ-mərhələ, pillə-pillə irəliləyişlər, yeniliklər olacaq, inkar eləmirəm. Zaman gələcək sırf teleserial aktyorları formalaşacaq, işini bilən peşəkar rejissorlar, prodüsserlər, ssenaristlər yetişəcək. Çəkiliş pavilyonları gözəlləşəcək. Adamlar seriallara işsizlikdən deyil, həsrətdən baxacaqlar. Amma indiki şərtlər altında deyil.
Nə qədər ki, ölkədə minimum əməkhaqqı minimumların minimumudur, yaradıcı insanın əməyi fəhlə əməyindən ucüz dəyərləndirilir, dövlətin serial çəkilişlərinə ayırdığı pulla səviyyəli yaradıcılıq işi ortaya qoyula bilməz. Smetalarla “xərclənən” pulların yarıdan çoxu ayrı-ayrı adamların ciblərinə axacaq, necə ki axır. Bir neçə ay da ötsün, bircə jurnalist araşdırması yetər ki, serial bazarına çıxan prodakşnların televiziya rəhbərlərinə bağlılığı, ən azından ortada ciddi rüşvət və mənimsəmə faktlarının olduğu təsdiqlənsin. Bir serialda ki, filmin rəhbəri, prodüsseri və aktyoru ata, oğul, nəvə Aslanovlardır, ordan nə gözləyəsən? Seriallara xərclənməli olan pullar bir cibdən o biri cibə axsın deyə rejissorlar, aktyorlar, operatorlar, montajçılar dostluq, qohumluq əlaqələrinə görə seçilirsə yaradıcılıqdan söhbət gedə bilməz. Yaradıcı adamlar arasında rəqabət, paxıllıq, gözgötürməzlik həmişə olub. Barı başlanğıcda olmasın gərək. Başlanğıcda yaradıcılıq, peşəkarlıq özəl maraqları üstələməlidir ki, yolun ortasında hansısa pozuntulara göz yummaq olsun. Odur ki, Milli Teleradio Şurası, teleekspertlər, jurnalistlər bəri başdan seriallara diqqətlə, ciddi iş kimi, tənqidi baxımdan yanaşmalı, səhvləri söyləməli, məsləhətlərini verməlidirlər. Yeni doğulmuş körpənin tərbiyəsinə üç gün keçəndən sonra başlamaq üç gün gecikmək deməkdir fikrini unutmamalıyıq. Sonra gec ola bilər. Sonra “bazarı” alverçilər başına götürər, onlardan qurtulmaq mümkünsüzləşər. Telefiri bayağı şou proqlamlardan xilas etmək görürük nə qədər çətindir, serialları tənzimləmək onlardan da çətin olacaq. Şou proqramlar kimi serialların da arxasında böyük-böyük pullar gizlənir. O böyük pulların işığında dəyərlər, normalar, sənət, yaradıcılıq ölür. Maraqlıdır, nədən hökumət kino sənayesinin deyil, “sabun köpüyü” adlandırılan serilların inkişafında, yayılmasında maraqlıdır. Seriallar da şou proqramlar kimidir, adamların ağlını uçurub aparır. Kütləvi şəkildə bağlılıq, asılılıq, laqeydlik yaradır.
Teleseriallar barədə belə pessimist fikir məndə ITV-nin “Qaranlıqlar çiçəyi” serialına göz gəzdirəndən sonra dərinləşib. Indiyəcən o biri telekanallarda da görmüşdüm, Ictimaidə gördüm, “gözüm kəlləmə çıxdı”. Heydər Əliyevin, Ilham Əliyevin şəkilləri göz deşir. Telekanalın kino arxivində özünə yer alacaq filmdə Əliyevlərin şəklinin, türklər demiş, aksesuar kimi kullanması hansı ağılla mümkün olub-bunun izahı yoxdur. Və ya izah çox sadədir: yaltaqlıq.
Türkləri havayı yada salmadım, ITV-nin serialı türklərlə birgə işdir. Daha doğrusu türklərin rəhbərliyi, təcrübəsi öndədir. Görünür telekanal rəhbərlərinin məqsədi türk seriallarına maraq göstərən Azərbaycan tamaşaçılarını ətrafına toplamaqdır. Üstəlik türklərlə işbirliyi real xərclərin ikiqat, üçqat, sənədləşdirmədə beşqat artması deməkdir. Amma filmdə rol alan tanınan türk serial aktyorlarından birinin birinci, o birinin üçüncü seriyada “öldürülərək” çəklişlərdən uzaqlaşdırılması bizə ayrı şeylər deyir. Türk aktyorlar kabab iyinə gəliblərmiş filmdən imtina etməli olublar, ya qabaqcadan düşünülüb ki, seriala beynəlxalq don geyindirmək, bəlkə də gələcəkdə Türkiyənin hansısa baxılmayan telekanalında yayımlamaq hüququ qazanmaq üçün qardaş ölkədən sənətçilər gətirilsin, tez də aradan götürülsün. Məqsədli, fırıldaq işdir. “Qaranlıqlar çiçəyi” ilə bağlı maraqlı bir məqam da bura çoxsaylı sponsorların cəlb edilməsidir. Özü də ilk seriyalardan. Adətən serial, veriliş tamaşaçı sevgisi qazanandan sonra ona sahibkar marağı artır. Bizdə isə sınaqdan çıxmış praktika yenilənib. Sponsorlar ITV-nin başına yığışıblar. Olmaya bu məsələ də qohumluq, dostluq, yerliçilik ənənələri ilə tənzimlənir? Ya özləri özlərinə “sponsorluq” edir? Görünəni teleseriallar kimlər üçünsə qazanc yerinə, mənim üçünsə mövzu mənbəyə çevrilir.